5 Μαΐ 2006

"Κ.Π. Καβάφης - Τα Ποιήματα" - Άπαντα Κ.Π. Καβάφη (1882 - 1933) - Μέρος Α'


Επιλεγμένα Ποιήματα

Ι. "Αν μ' Ηγάπας(Εκ του Γαλλικού)" (1884)
Αν του βίου μου το σκότος
φαεινή έρωτος ακτίς
διεθέρμαινεν, ο πρώτος
της αλγούσης μου ψυχής
ο παλμός ήθελεν ήτο ραψωδία ευτυχής.
Δεν τολμώ να ψιθυρίσω
ό,τι ήθελον σε ειπεί:
πως χωρίς εσέ να ζήσω
μοι είναι αφόρητος ποινή -
αν μ' ηγάπας... πλην, φευ, τούτο είν' ελπίς απατηλή!

Αν μ' ηγάπας, των δακρύων
ήθελον το τέρμα ιδεί·
και των πόνων των κρυφίων.
Οι δε πλάνοι δισταγμοί
δεν θα ετόλμων πλέον να δείξουν την δολίαν των μορφή.
Εν τω μέσω οραμάτων
θείων ήθελ' ευρεθείς.
Ρόδα θαλερά την βάτον
θα εκόσμων της ζωής -
αν μ' ηγάπας... πλην, φευ, τούτο είν' απατηλή ελπίς!
ΙΙ. "Τό Μετέπειτα" (1892)
Πιστεύω το Μετέπειτα. Δεν με πλανούν ορέξεις
της ύλης ή του θετικού αγάπη. Δεν είν' έξις
άλλ' ένστικτον. Θα προστεθή η ουρανία λέξις

εις της ζωής την ατελή την άλλως άνουν φράσιν.
Ανάπαυσις και αμοιβή θέλουν δεχθή την δράσιν.
Ότε δια παντός κλεισθή το βλέμμα εις την Πλάσιν

θα ανοιχθή ο οφθαλμός ενώπιον του Πλάστου.
Κύμα αθάνατον ζωής θα ρεύση εξ εκάστου
Ευαγγελίου του Χριστού - ζωής αδιασπάστου
ΙΙΙ. "Λόγος Και Σιγή" (1892)
"Αζά καν ελκαλάμ μιν φάντα, ασσουκούτ μιν ζαχάμπ."
"Είναι χρυσός η σιωπή και άργυρος ο λόγος."
Τις βέβηλος προέφερε τοιαύτην βλασφημίαν;
τις χαυνωθείς Ασιανός παραιτηθείς εις μοίραν
τυφλήν, βωβήν, τυφλός, βωβός; Ποίος οικτρός παράφρων
ξένος τη ανθρωπότητι, την αρετήν υβρίζων,
χίμαιραν είπε την ψυχήν, και άργυρον τον λόγον;
Το μόνον μας θεοπρεπές δώρημα, περιέχον
τα πάντα - ενθουσιασμόν, λύπην, χαράν, αγάπην·
εν τη ζωώδει φύσει μας ανθρώπινον το μόνον!
Συ όστις τον αποκαλείς άργυρον, δεν πιστεύεις
το μέλλον, λύον την σιγήν, μυστηριώδες ρήμα.
Συ εν σοφία δεν τρυφείς, πρόοδος δεν σε θέλγει·
με την αμάθειαν - χρυσήν σιγήν - ευχαριστείσαι.
Νοσείς. Είν' η αναίσθητος σιγή βαρεία νόσος,
ενώ ο Λόγος ο θερμός, ο συμπαθής, υγεία.
Σκιά και νυξ είν' η Σιγή· ο Λόγος, η ημέρα.
Ο Λόγος είν' αλήθεια, ζωή, αθανασία.
Λαλήσωμεν, λαλήσωμεν - σιγή δεν μας αρμόζει
αφού εις το ομοίωμα επλάσθημεν του Λόγου.
Λαλήσωμεν λαλήσωμεν - αφού λαλεί εντός μας
η θεία σκέψις, της ψυχής άυλος ομιλία.
ΙV. "Όποιος Απέτυχε" (1894)
Όποιος απέτυχε, όποιος ξεπέσει
τι δύσκολο να μάθη της πενίας
την νέα γλώσσα και τους νέους τρόπους.
Εις τ' άθλια ξένα σπίτια πώς θα πάη! -
με τι καρδιά θα περπατεί στον δρόμοκι
όταν στην πόρτα εμπρός βρεθεί που θάβρει
την δύναμι ν' αγγίξει το κουδούνι.
Για του ψωμιού την ποταπήν ανάγκη
και για την στέγη, πώς θα ευχαριστήση!
Πώς θ' αντικρύση ταις ματιαίς ταις κρύαις
που θα τον δείχνουνε που είναι βάρος!
Τα χείλη τα υπερήφανα πώς τώρα
θ' αρχίσουν να ομιλούνε ταπεινά·
και το υψηλό κεφάλι πώς θα σκύψη!
Τα λόγια πώς θ' ακούση που ξεσκίζουν
τ' αυτιά με κάθε λέξι - κ' εν τοσούτω
πρέπει να κάμνης σαν να μην τα νοιώθης
σαν νάσαι απλούς και δεν καταλαμβάνεις.
V. "Πλησίον Παραθύρου Ανοικτού" (1896)
Εν φθινοπωρινής νυκτός ευδία,
πλησίον παραθύρου ανοικτού,
εφ' ώρας ολοκλήρους, εν τελεία,
ηδονική κάθημαι ησυχία.
Των φύλλων πίπτ' η ελαφρά βροχή.
Ο στεναγμός του κόσμου του φθαρτού
εν τη φθαρτή μου φύσει αντηχεί,
αλλ' είναι στεναγμός γλυκύς, υψούται ως ευχή.
Ανοίγει το παράθυρόν μου κόσμον
άγνωστον. Αναμνήσεων ευόσμων,
αρρήτων μοι προσφέρεται πηγή.
Επί του παραθύρου μου πτερά
κτυπώσι - φθινοπωρινά πνεύματα δροσερά
εισέρχονται και με περικυκλούσι
κ' εν τη αγνή των γλώσση μοι λαλούσι.
Ελπίδας αορίστους και ευρείας
αισθάνομαι· κ' εν τη σεπτή σιγή
της πλάσεως, τα ώτα μου ακούουν μελωδίας,
ακούουν κρυσταλλίνην, μυστικήν
εκ του χορού των άστρων μουσικήν.
VI. "Ένας Γέρος" (1897)
Στου καφενείου του βοερού το μέσα μέρος
σκυμένος στο τραπέζι κάθετ' ένας γέρος·
με μιαν εφημερίδα εμπρός του, χωρίς συντροφιά.

Και μες στων άθλιων γηρατειών την καταφρόνεια
σκέπτεται πόσο λίγο χάρηκε τα χρόνια
που είχε και δύναμι, και λόγο, κ' εμορφιά.

Ξέρει που γέρασε πολύ· το νοιώθει, το κυττάζει.
Κ' εν τούτοις ο καιρός που ήταν νέος μοιάζει
σαν χθές. Τι διάστημα μικρό, τι διάστημα μικρό.

Και συλλογιέται η Φρόνησις πώς τον εγέλα·
και πώς την εμπιστεύονταν πάντα - τι τρέλλα!
-την ψεύτρα που έλεγε· «Αύριο. Εχεις πολύν καιρό.»

Θυμάται ορμές που βάσταγε· και πόση
χαρά θυσίαζε. Την άμυαλή του γνώσι
κάθ' ευκαιρία χαμένη τώρα την εμπαίζει.

... Μα απ' το πολύ να σκέπτεται και να θυμάται
ο γέρος εζαλίσθηκε. Κι αποκοιμάται
στου καφενείου ακουμπισμένος το τραπέζι.
VII. "Το Πρώτο Σκαλί" (1899)
Εις τον Θεόκριτο παραπονιούνταν
μιά μέρα ο νέος ποιητής Ευμένης·
«Τώρα δυό χρόνια πέρασαν που γράφω
κ' ένα ειδύλιο έκαμα μονάχα.
Το μόνον άρτιόν μου έργον είναι.
Αλλοίμονον, είν' υψηλή το βλέπω,
πολύ υψηλή της Ποιήσεως η σκάλα·
και απ' το σκαλί το πρώτο εδώ που είμαι
ποτέ δεν θ' αναιβώ ο δυστυχισμένος».
Ειπ' ο Θεόκριτος· «Αυτά τα λόγια
ανάρμοστα και βλασφημίες είναι.
Κι αν είσαι στο σκαλί το πρώτο, πρέπει
νάσαι υπερήφανος κ' ευτυχισμένος.
Εδώ που έφθασες, λίγο δεν είναι·
τόσο που έκαμες, μεγάλη δόξα.
Κι αυτό ακόμη το σκαλί το πρώτο
πολύ από τον κοινό τον κόσμο απέχει.
Εις το σκαλί για να πατήσεις τούτο
πρέπει με το δικαίωμά σου νάσαι
πολίτης εις των ιδεών την πόλι.
Και δύσκολο στην πόλι εκείνην είναι
και σπάνιο να σε πολιτογραφήσουν.
Στην αγορά της βρίσκεις Νομοθέτας
που δεν γελά κανένας τυχοδιώκτης.
Εδώ που έφθασες, λίγο δεν είναι·
τόσο που έκαμες, μεγάλη δόξα».
"Διαβάζοντας τα "'Απαντα" του Κ.Π. Καβάφη, αυτού του μεγάλου αλεξανδρινού ποιητή, καταλαβαίνεις τι σημαίνει μεγάλος ποιητής. Καταλαβαίνεις επίσης τι ικάνοτητα πρέπει να διαθέτει κανείς για να πλέξει στίχους. Δεν μπορεί ο καθένας. Πολλοί προσπαθούν, μερικοί αγκομαχούμε κιόλας, και το αποτέλεσμα είναι πολύ αβέβαιο. Δε λέω και ο Καβάφης πολλά αποκυρηγμένα ποιήματα είχε, όταν όμως βλέπεις έναν άνθρωπο μόλις εικοσιένα χρονών να γράφει ένα αριστούργημα όπως το "Αν μ' ηγάπας" τότε παραδίνεσαι.. Η συλλογή που διαθέτουμε ήταν μια ευγενική χορηγία της εφημερίδας "Πρώτο Θέμα", ντροπή μας βέβαια που δεν αξιωθήκαμε να δώσουμε μόλις 8 ευρώ να πάρουμε την αυθεντική συλλογή. Όπως και να 'χει όμως, σε παγκοσμιοποιημένη κοινωνία ζούμε, πρέπει να εκμεταλευόμαστε την κάθε ευκαιρία που μας παρουσιάζεται. Τέλος να τονίσουμε εδώ, ότι στη καβαφική περίοδο που εξετάζουμε τώρα, συμπεριλαμβάνεται και το ποιήμα "Κεριά" (1899), που έχει μελοποιηθεί από τον Θάνο Ανεστόπουλο :

Του μέλλοντος οι μέρες στέκοντ' εμπροστά μας
σα μια σειρά κεράκια αναμμένα -
χρυσά, ζεστά και ζωηρά κεράκια.

Οι περασμένες μέρες πίσω μένουν,
μια θλιβερή γραμμή κεριών σβησμένων·
τα πιο κοντά βγάζουν καπνόν ακόμη,
κρύα κεριά, λιωμένα και κυρτά.

Δεν θέλω να τα βλέπω· με λυπεί η μορφή των,
και με λυπεί το πρώτο φως των να θυμούμαι.
Εμπρός κοιτάζω τ' αναμμένα μου κεριά.

Δεν θέλω να γυρίσω να μη διώ και φρίξω
τι γρήγορα που η σκοτεινή γραμμή μακραίνει,
τι γρήγορα που τα σβηστά κεριά πληθαίνουν.


-Περίοδος που εξετάζουμε : 1882 - 1900. Στη χρονική αυτή περίοδο ο Κωνσταντίνος Καβάφης έζησε και μεγάλωσε στην Αλεξάνδρεια, έμεινε για λίγο στη Κωνσταντινούπολη και στο Παρίσι. Δεν είχε εκδόσει κάποια ποιητική συλλογή. Σε αυτό το χρονικό διάστημα αναφέρονται τα εξής ποιήματα : Αναγνωρισμένα (7/154) : "Τείχη", "Ένας Γέρος", "Τα άλογα του Αχιλλέως", "Δέησις", "Η Κηδεία του Σαρπηδόνος", "Κεριά", "Το Πρώτο Σκαλί". Ανέκδοτα (48/75) : εκ των οποίων τα "Αν μ' ηγάπας", "Το Μετέπειτα" και "Όποιος απέτυχε" που γράψαμε πιο πάνω. Αποκυρηγμένα (27/27) : εκ των οποίων και τ "Λόγος και Σιγή" και "Πλησίον Παραθύρου Ανοικτού" που γράψαμε πιο πάνω.
+Στα ανέκδοτα ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη, αναφέρεται και ένα ποίημα ονόματι "More Happy thou, performing Member" του 1877, το οποίο δεν περιλαμβάνεται στα "’παντα" :

More happy thou, performing Member,
Who hast not need of wit's keen temper;
Thou standst on every side possessed
Of what Parnassus boasts as best.
On thy right sits, chief in wisdom's college,
Profound experience crowned with knowledge.
And further on, historic lore,
With erudition's ample store.
Third on thy right, imagination
Holds by no means a humble station.
But in thy front a dazzling light
Obscures your wavering mortal sight.
How shall I praise this man so blessed
Above the poor lot of the rest?
Diplomacy, Religion, Art,
Of Letters also every part,
Find in his penetrating eye,
Judgement which no man dares belie.
No one stands with him on a par,
Except of wits the transcendant star,
To whose seat, on thy left hand side,
My duteous hommage I shall guide.
The tide of wit for ever flows
From his high throne.
Now beliquose,Fiery; now laughing and jocose.
And as men always persecute
True worth when joined to mind acute,
Against him anger is directed
When aught of wrong has been detected;
And all inspired by exasparation
Shout for a speedy situation.
Then, sole amid the increasing noise,
His wit to fruitful ends employs
-Silences every accusing voice
By proofs that none denies.-
Be happy, Foreman, with thy station

Which offers wit and information
For every question and occasion.
Have always thy untiring sight
On thy left and on thy right;
Study each conduct and be taught
From every word and every thought,
What to believe & what to say -
When to say "yes" & when to say "nay",
What to eat and what to drink,
What on everything to think,
How to dress and how to talk,
How to sleep and how to walk,
For every human thing is brought
To perfection, and is taught
In this Pancosmium of Thought.-" Ν.Ι. Πουλάκος

*Προτεινόμενη καλλιτεχνική δημιουργία : η συλλογή μελοποιημένων ποιημάτων "Οι Ποιητές Γυμνοί Τραγουδάνε" του Θάνου Ανεστόπουλου(ΑΣΘΟΝ ΣΑΠΤΟΥΣ ΛΕΟΝΟΣ) που κυκλοφόρησε το 2003 από το περιοδικό "Κονσερβοκούτι", και περιλαμβάνει και το "Κεριά" του Κ.Π. Καβάφη.