8 Σεπ 2007

"Sculpting In Time" - Andrei Tarkovsky (1986)



Έργο του σκηνοθέτη είναι να αναδημιουργήσει τη ζωή: την κίνησή της, τις αντιφάσεις της, τη δυναμική και τις συγκρούσεις της. Καθήκον του είναι να αποκαλύπτει κάθε ιώτα της αλήθειας που είδε , ακόμα κι αν δεν την αποδέχονται όλοι. Φυσικά, ένας καλλιτέχνης μπορεί να χάσει το δρόμο του. Ωστόσο ακόμα και τα λάθη τουμπορεί να έχουν ενδιαφέρον, αρκεί να είναι ειλικρινή, για τί αντιπροσωπεύουν την πραγματικότητα της εσωτερικής του ζωής, των περιπλανήσεων και του αγώνα στον οποίο τον εξώθησε ο εξωτερικός κόσμος. (Άλλωστε κατέχει κανείς ποτέ όλη την αλήθεια;) Κάθε συζήτηση για το τι μπορούμε να δείξουμε στην οθόνη και τι όχι είναι απλώς πεζή και αήθης απόπειρα διαστροφής της αλήθειας...
*
Για να είμαι ειλικρινής, ανήκω στην κατηγορία των ανθρώπων που μορφοποιούν καλύτερα τις ιδέες τους όταν φιλονικούν. Προσυπογράφω την άποψη ότι στην αλήθεια φτάνει κανείς με την αμφισβήτηση.
*
Δεν δέχομαι ότι το μοντάζ είναι το κύριο διαμορφωτικό στοιχείο της ταινίας, όπως διατείνονταν το 1920-1930 οι πρωτεργάτες του «κινηματογράφου του μοντάζ», ακολουθώντας τον Κουλεσωφ και τον Αϊζενστάιν, λες κι ένα φιλμ φτιάχνεται στο τραπέζι του μοντάζ.
*
Η κινηματογραφική εικόνα γεννιέται στο γύρισμα και υπάρχει μέσα στο πλάνο, σε κάθε καρέ. Επομένως, κατά το γύρισμα, με απασχολεί η πορεία του χρόνου στο κάδρο, συγκεντρώνομαι στην αναπαραγωγή και καταγραφή του χρόνου. Το μοντάζ ενώνει πλάνα που είναι ήδη γεμάτα χρόνο, και οργανώνει την ενιαία, ζωντανή δομή που ενυπάρχει στην ταινία. Και ο χρόνος που πάλλεται στα αιμοφόρα αγγεία της ταινίας, ζωντανεύοντας την, έχει ποικίλη ρυθμική πίεση. Η έννοια του «κινηματογράφου του μοντάζ» -ότι το μοντάζ ενώνει δυο ιδέες και γεννά μια τρίτη- μου φαίνεται ότι δεν συμβιβάζεται καν με την φύση του κινηματογράφου.
*
Μια πιστή καταγραφή, ένα αληθινό χρονικό, δεν γίνεται με κάμερα στο χέρι, με μια κάμερα που σκαμπανεβάζει, ακόμα και με θαμπά πλάνα- σαν να μη μπορούσε ο οπερατέρ να βρει τη σωστή εστιακή απόσταση- η με άλλα παρόμοια τεχνάσματα. Αυτό που θα εκφράσει την ιδιαίτερη, μοναδική γραφή του εν εξελίξει γεγονότος δεν είναι το πώς γυρίζεις μια σκηνή. Πολύ συχνά, πλάνα με πρόθεση να φανούν «τυχαία» είναι τόσο δουλεμένα και εξεζητημένα όσο και τα σχολαστικά και μελετημένα κάδρα του «ποιητικού κινηματογράφου» με τον κούφιο συμβολισμό τους. Και στις δυο περιπτώσεις απουσιάζει το απτό, ζωντανό, συγκινησιακό περιεχόμενο του κινηματογραφημένου αντικειμένου.


*Το βιβλίο της ζωής ενός πολύ μεγάλου σκηνοθέτη, του ρώσου Αντρέι Ταρκόφσκι, κορυφαίου συνεχιστή της προπολεμικής ρωσικής σχολής του Αιζενστάιν, του Βερτόφ, του Αλεξαντρόφ, του Πουντόβκιν κ.ά. Ο Ταρκόφσκι ήταν ο κυριώτερος εκπρόσωπος της μεταπολεμικής γενιάς των ρώσων δημιουργών του σινεμά, με άξιους συναδέλφους τους Παραζάνοφ και Κουλέσοφ, τα σκήπτρα του οποίου έχει πάρει σήμερα ο Αλεξάντερ Σοκούροφ.
Μια πνευματική αυτοβιογραφία από τον Ταρκόφσκι, η οποία γραφόταν καθόλη τη διάρκεια της κινηματογραφικής του καριέρας και ολοκληρώθηκε/δημοσιεύτηκε λίγο πριν τη προβολή της τελευταίας του ταινίας "Offret" στα 1986. Το ρωσικό χειρόγραφο μεταφράστηκε αρχικά στα γερμανικά και στη συνέχεια στα αγγλικά. Από την αγγλική έκδοση πάρθηκε τόσο ο τίτλος όσο και η μετάφραση του Σεραφείμ Βελέντζα για τις Εκδόσεις Νεφέλη στα 1986. Μάλιστα όταν το βιβλίο ήταν στο τυπογραφείο, ανακοινώθηκε ο θάνατος του Ταρκόφσκι στο Παρίσι.
Όσον αφορά το βιβλίο, ο Ταρκόφσκι πραγματικά μέσα 315 σελίδες αποτυπώνει την πορεία της ζωής του, την εξέλιξη του πνεύματος και της σκέψης του. Πέρα από τις σημειώσεις που γράφει και για τις 8 ταινίες του, επίσης το πως ξεκίνησε και το πως έμαθε να κινηματογραφεί, αναπτύσσει πανέμορφες θεωρίες περί κινηματογράφου, δημιουργού-καλλιτέχνη και γενικά περί τέχνης. Συν το γεγονός της ανάπτυξης σχολίων κοινωνιολογικών περί εποχής της κολτούρας και τις σκέψεις της κάθε γένιας. Ο έλληνας σκηνοθέτης και ηθοποιός Ρένος Χαραλαμπίδης(No Budget Story, Φτηνά Τσιγάρα, H Kaρδιά του Κτήνους) είχε πει σε συνέντευξή του ότι όποιος διαβάσει αυτό το βιβλίο, ξέρει τα πάντα -θεωρητικά- περί κινηματογράφου. Δεν είχε και άδικο.

Βιογραφία Αντρεί Ταρκόφσκι
(από την ελληνική βικιπαιδεία)

Ο Αντρέι Ταρκόφσκι ή ορθότερα Ταρκόβσκι (Андре́й Арсе́ньевич Тарко́вский, 4 Απριλίου 193228 Δεκεμβρίου 1986) ήταν Ρώσος σκηνοθέτης και σεναριογράφος του κινηματογράφου. Θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους και επιδραστικότερους σκηνοθέτες την περίοδο της Σοβιετικής ένωσης καθώς και ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου.
Γεννήθηκε το 1932 στην πόλη Zavraje, γιός του σημαντικού ποιητή Arseniy Tarkovsky. Σπούδασε μουσική, ζωγραφική, γλυπτική και αραβικά ενώ για ένα διάστημα εργάστηκε ως γεωλόγος στη Σιβηρία. Το 1956 παρακολουθεί μαθήματα -- για περίπου τέσσερα χρόνια -- στην κινηματογραφική σχολή VGIK (Ινστιτούτο κινηματογράφου της Σοβιετικής Ένωσης), υπό τις οδηγίες του Μιχαήλ Ρομ. Στις τελικές εξετάσεις, παρουσιάζει την πτυχαική του εργασία, που αποτελεί την πρώτη του ουσιαστικά κινηματογραφική δουλειά, υπό τον τίτλο Ο βιολιστής και ο οδοστρωτήρας και διάρκειας 46 λεπτών (1960).
Η διεθνής αναγνώριση του Ταρκόφσκι ήρθε με την πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία, Τα παιδικά χρόνια του Ιβάν (
1962), η οποία κέρδισε τρεις "Χρυσούς Λέοντες" στο κινηματογραφικό Φεστιβάλ της Βενετίας, μεταξύ των οποίων το βραβείο σκηνοθεσίας και καλύτερης ταινίας. Επόμενη κινηματογραφική ταινία του Ταρκόφσκι αποτέλεσε η επική παραγωγή Αντρέι Ρουμπλιόφ (1969), η οποία αντιμετωπίστηκε με εχθρότητα από το σοβιετικό καθεστώς, παραμένοντας μάλιστα απαγορευμένη μέχρι το 1971. Η ταινία αυτή προβλήθηκε στο φεστιβάλ των Καννών, αποκομίζοντας τελικά το βραβείο Fipresci.
Ο Ταρκόφσκι σκηνοθέτησε τις περισσότερες ταινίες του στη
Ρωσία. Το 1983 πραγματοποιεί για πρώτη φορά γυρίσματα εκτός της Ρωσίας, στην Τοσκάνη της Ιταλίας, για τις ανάγκες της ταινίας Νοσταλγία και στη συνέχεια εγκαθίσταται μόνιμα, αρχικά στην Ιταλία και αργότερα στη Γαλλία.
Η τελευταία του ταινία Η Θυσία, γυρίστηκε στη
Σουηδία το 1986 κερδίζοντας τέσσερα βραβεία στις Κάννες. Πέθανε την ίδια χρονιά στην Γαλλία από καρκίνο.
Το έργο του Ταρκόφσκι χαρακτηρίζεται από έντονα προσωπικά και μεταφυσικά στοιχεία, με επιρροές από τη λογοτεχνία και τη ζωγραφική. Αργοί ρυθμοί, εικόνες εξαιρετικής αισθητικής και σταθερά απόμακρα και μακράς διάρκειας πλάνα είναι μερικά από τα κύρια χαρακτηριστικά των ταινιών του. Σταδικά ανέπτυξε μία προσωπική θεωρία γύρω από τον κινηματογράφο, που αποκαλείται συχνά και ως γλυπτική του χρόνου. Σύμφωνα με αυτή, ο Ταρκόφσκι πίστευε πως ένας από τους κύριους στόχους του κινηματογράφου ήταν η καταγραφή της αληθινής ανθρώπινης εμπειρίας του χρόνου.
Ο ίδιος δεν θεωρούσε τα έργα του συμβολικά, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: ''...είμαι εχθρός των συμβόλων. Είναι μια πολύ στενή έννοια από την άποψη ότι ένα σύμβολο υπάρχει με σκοπό την αποκρυπτογράφησή του. Από την άλλη πλευρά, μια καλλιτεχνική εικόνα δεν χρειάζεται αποκρυπτογράφηση, είναι ένα ισοδύναμο του κόσμου που μας περιβάλλει. Η βροχή στο Σολάρις δεν είναι σύμβολο, είναι απλά μια βροχή που στην συγκεκριμένη στιγμή έχει μια ιδιαίτερη σημασία για τον ήρωα. Δεν συμβολίζει τίποτε, απλά εκφράζει. Είναι μια καλλιτεχνική αλληλουχία εικόνων. Το σύμβολο κατ'εμέ, είναι κάτι πολύ περίπλοκο". Συχνά οι ταινίες του Ταρκόφσκι κατατάσσονται στο είδος του ποιητικού κινηματογράφου. Ο ίδιος ο Ταρκόφσκι όμως δεν αποδεχόταν ούτε αυτό το χαρακτηρισμό, που απέδιδε κυρίως σε άλλους σκηνοθέτες όπως στον
Φελίνι και στον Παζολίνι.

Ταινίες :

- Μικρού Μήκους : There Will Be No Leave Today(1959 με το Αλεξάντερ Γκόρντον, 45'), Τhe Skating Rink and the Violin(1960, 45')
- Μεγάλου Μήκους :
1962 : Childhood Ivan, σε σενάριο του Κοντσαλόφσκι, του Μπογκομόλοφ και του Ταρκόφσκι, δυο βραβεία : ένα στο Σαν Φρανσίσκο και τον Χρυσό Λέοντα στη Βενετία.
1969 : Andrei Rublev, σε σενάριο Κοντσαλόφσκι και του Ταρκόφσκι, τρία βραβεία : ένα στις Κάννες, ένα στο Γαλλικό Συνδικάτο Κριτικών και ένα στο Φεστιβάλ Jussi της Φινλανδίας.
1972 : Solaris, aπό βιβλίο του Στάνισλαβ Λεμ και σενάριο του Γκορενστάιν, δυο βραβεία : και τα δυο στις Κάννες.
1975 : The Mirror, σε σενάριο του Μισχάριν και του Ταρκόφσκι.
1979 : Stalker, από βιβλίο και σε σενάριο του Στρουγκάτσκι και του Ταρκόφσκι, δυο βραβεία : ένα στις Κάννες και ένα στο Φεστιβάλ Φαντασπρότο της Πορτογαλίας.
1983 : Νostalgia, σε σενάριο του Γκουέρα και του Ταρκόφσκι, τρια βραβεία : και τα τρία στις Κάννες.
1986 : The Sacrifice, σε σενάριο του Ταρκόφσκι, επτά βραβεία : ένα BAFTA, τέσσερα στις Κάννες, ένα στο Φεστιβάλ Γκαλντμπατζ της Σουηδίας και ένα στο Φεστιβάλ του Βαγιαδολίδ της Ισπανίας. *Ν.Ι.Π.